مطالعه موردی صنعت ماشینسازی روسیه
روسیه دارای اقتصادی متنوع (از نظر حوزههای صنعتی، اقتصادی و فناوری) و در حال توسعه بوده و ششمین اقتصاد بزرگ، یازدهمین کشور بر پایه تولید ناخالص داخلی اسمی و پنجمین کشور جهان از لحاظ برابری قدرت خرید به شمار میرود. روسیه از نظر اقتصادی، کشوری در مقیاس کشورهای توسعهیافته صنعتی همانند ایالاتمتحده یا آلمان نیست و اقتصاد این کشور وابسته به صادرات مواد خام و به ویژه نفت و گاز طبیعی است. با این حال رویکرد کلان حاکم بر صنعت این کشور طی سالیان اخیر، حرکت این کشور از یک تولیدکننده مواد خام به سمت یک تولیدکننده صنعتی بوده است. این واقعیت حتی در کلام مسئولین روسیه نیز عینیت یافته به طوری که وزیر توسعه اقتصادی این کشور اعلام میدارد: «من فکر میکنم نکته اصلی توسعه، اعتماد به مهندسان و ماشینسازان ما است. حتی اگر چیزی که الان تولید میکنند بهترین در دنیا نباشد، پویایی آن بسیار خوب است»
فدراسیون روسیه، پهناورترین کشور جهان، در شمال اوراسیا قرار گرفته و با اقیانوس آرام شمالی و اقیانوس منجمد شمالی، دریای خزر، دریای سیاه و دریای بالتیک مرز آبی داشته و از فرصت هممرز بودن با ۱۴ کشور آسیایی و اروپایی به صورت زمینی برخوردار است. روسیه شامل 46 ایالت (استان)، 21 جمهوری، 4 ناحیه خودمختار، 1 بخش یا استان خودمختار یهودی و 2 شهر حائز اهمیت فدرال (مسکو و سنپترزبورگ) و در مجموع 8۳ عضو فدراسیون است.
وضعیت موجود صنعت ماشینسازی روسیه
سیاست اقتصادی روسیه سالهاست که خودکفایی را در بخشهای خاصی از صنعت و خدمات دنبال میکند. پس از الحاق شبه جزیره کریمه و آغاز جدی تقابل غرب با روسیه در سال 2014، جایگزینی واردات به یک هدف کلیدی سیاست اقتصادی تبدیل شد. دولت روسیه برای مصون ماندن از تحریمها، برنامهها و اهداف متعددی را برای جایگزینی واردات با تولید داخلی ارائه کرده است. ماشینسازی نیز از حوزههایی بود که در دهههای اخیر و خصوصاً پس از بالا گرفتن تقابلات روسیه با غرب در سالهای اخیر مورد توجه حکمرانان این کشور واقع شده است. دیمیتری مدودف، رئیس جمهور سابق روسیه در سال 2008 در پیام تبریک روز ماشینسازان و در سخنرانی خود به این نکات اشاره کرده بود که: «توسعه صنعت ماشینسازی از بسیاری جهات برای سرعت و کیفیت رشد صنعتی تعیینکننده است و بر وضعیت زیرساختها و تقویت توان دفاعی کشور (روسیه) تأثیر دارد. فعالیت پایدار این بخش برای اجرای موفقیتآمیز اهداف توسعه بلندمدت کشور و برای بالا بردن استانداردهای زندگی بسیار مهم است. صنعت ماشینسازی همچنین منبع مهمی برای توسعه نوآورانه در اقتصاد ملی است و بخش مهمی از جایگاه روسیه به عنوان یک قدرت تکنولوژیکی جهانی به این صنعت وابسته است.»
- مقدمه
- نمای کلی صنعت ماشینسازی روسیه
- توزیع جغرافیایی صنعت ماشینسازی
- تاریخچه صنعت ماشینسازی روسیه
- وضع موجود روسیه در صنعت ماشینسازی
- دستهبندی صنعت ماشینسازی در روسیه
- صنعت ماشینابزار روسیه
- ماشینها، ادوات و تجهیزات کشاورزی
- اتوماسیون و رباتهای صنعتی
- نهادها و بازیگران فعال در حوزه ماشینسازی در روسیه
- تحریم صنعت ماشینسازی روسیه
- درس آموختهها
دستهبندی صنعت ماشینسازی در روسیه
صنایع ماشینسازی دارای ساختار نسبتاً پیچیدهای هستند که از بیش از 70 حوزه بهرهبردار را پوشش میدهند. مهمترین این حوزهها الکترونیک، کامپیوتر، رباتیک، ابزارسازی، ماشینهای کشاورزی، حوزه حمل و نقل، ساخت واگنهای راهآهن، هواپیماسازی و کشتیسازی است.
صنعت ماشینسازی، ماشینآلات خط تولید و تجهیزات صنعتی را در اختیار کلیه مجموعههای تولیدی فعال در کشور قرار میدهد. همین امر منجر به افزایش بازدهی صنعتی و کاهش هزینههای اقتصادی و سیاسی حاصل از وابستگی صنایع به واردات فناوری از خارج میگردد. بر این اساس، توسعه صنایع دیگر در کشور به سطح توسعه صنعت ماشینسازی بستگی دارد. همچنین نکته شایان توجه اینکه آخرین دستاوردهای علمی و فنی از مسیر صنعت ماشینسازی به زبان صنعت ترجمهشده و عینیت مییابد.
گزارش پیش رو، هشتمین گزارش از سلسله گزارشهای مطالعات تطبیقی صنعت ماشینسازی در کشورهای منتخب است که در ذیل پروژه تدوین «سند راهبردی و برنامه اقدام صنعت ماشینسازی» تهیه گردیده است و رویکرد سیاست صنعتی کشور روسیه را با تمرکز بر صنعت ماشینسازی این کشور مورد بررسی قرار میدهد.
