زبان سایت:
زبان سایت:
جستجو:
توسعه کشاورزی مکانیزه و مبتنی بر فناوری در چند دهه‌ی اخیر، ارتقای بهره‌وری تولید، افزایش میزان برداشت محصول در واحد سطح و کاهش هدر رفت محصولات را در دنیا به همراه داشته است. از این همواره کشورها به دنبال ارتقای بخش کشاورزی خود به کشاورزی فناوری محور و مبتنی بر ماشین هستند. روند افزایش جمعیت جهان و توجه به مقوله امنیت غذایی نیز توجه به توسعه مکانیزاسیون کشاورزی را به یکی از اولویت‌های اصلی کشورها تبدیل کرده است. پیش از این تصور بر این بود که کشورهایی که دارای زمینهای کشاورزی کوچک‌مقیاس هستند قادر به توسعه کشاورزی مکانیزه نخواهند بود و مکانیزاسیون کشاورزی صرفاً در مقیاس بزرگ قابل توسعه است؛ اما در سالیان اخیر با تغییر رویکرد توسعه‌دهندگان ماشین‌های کشاورزی به طراحی و تولید ماشین‌های مناسب زمینهای با مساحت کم، توسعه کشاورزی مکانیزه تقریباً به فهرست برنامه‌های ملی همه کشورها افزوده شده است.
نظام‌های بهره‌برداری از ماشین‌ها و تجهیزات، سازوکارهای اصلی به‌کارگیری ماشین‌آلات در کشاورزی مکانیزه در کشورها هستند و بیانگر نوع و شکل رابطه انسان با زمین زراعی، ماشین‌ها، ادوات و تجهیزات و سایر عوامل تولیدند. توجه به شیوه به‌کارگیری ماشین‌ها، ادوات و تجهیزات زراعی تأثیر شگرفی بر میزان بهره‌وری تولید، کیفیت محصولات برداشت‌شده و هزینه‌های تولید دارد. یکی از نتایج جالب توجه حاصل از مطالعات تطبیقی کشورهای ژاپن و هند به عنوان بخشی از پژوهشی که با عنوان «توسعه مکانیزاسیون کشاورزی» در سال‌های ۱۴۰۲-۱۴۰۱ در پژوهشکده مطالعات فناوری انجام شد، تفاوت جدی نظام بهره‌برداری از ماشین‌های کشاورزی در این دو کشور با ایران است.
کشور ما با رویکردی متفاوت از روند کشورهای پیشرو و توسعه‌یافته در زمینه کشاورزی، الگوی بهره‌برداری «هر کشاورز، یک ماشین» را در زمینه‌هایی چون تراکتور و کمباین در پیش گرفته است که حاصل آن صف‌های طولانی خرید تراکتور، عدم همخوانی قیمت تراکتور در بازار آزاد با قیمت توزیع یارانه‌ای و میانگین سنی بالای ماشین‌های کشاورزی به علت کُندی روند نوسازی بوده است. این در حالی است که در سایر کشورها، رویکردهای نوین، با بهره‌وری بالا و متناسب با شرایط زمینهای بخش کشاورزی اتخاذ شده است. برای نمونه یکی از الگوهای رایج در بسیاری از کشورهای در حال توسعه برای پاسخ به نیاز کشاورزی به ماشین‌ها و تجهیزات کشاورزی گران‌قیمت، ایجاد بازیگران جدید با هدف «ارایه خدمات کشاورزی به جای فروش ماشین‌آلات» و «بهره‌برداری سفارشی از ماشین‌ها و ادوات کشاورزی» بوده است.
در این نوشتار تلاش شده است در قالب سیاست‌نامه‌ای، ضمن بررسی چالش‌های نظام بهره‌برداری فعلی رایج در ایران، تجارب سایر کشورها در خصوص بهره‌گیری بهینه از ماشین‌ها و تجهیزات مکانیزاسیون کشاورزی بررسی شده و نکات درس‌آموز آن‌ها برای یادگیری ارایه شود و ضمن مقایسه الگوهای مختلف مورد استفاده در جهان، پیشنهادهای سیاستی برای اصلاح و بهبود نظام بهره‌برداری از ماشین‌های کشاورزی ایران ارایه شود.
انواع بازیگران فعال در زمینه بهره‌برداری از ماشین‌های کشاورزی در کشور را می‌توان در ذیل چهار دسته کلی طبقه‌بندی نمود:
در حال حاضر در کشور سه الگوی متفاوت برای بهره‌برداری از ماشین‌ها و تجهیزات مکانیزاسیون کشاورزی وجود دارد:
با توجه به اینکه الگوی غالب در زمینه بهره‌برداری از ماشین‌ها و تجهیزات مکانیزاسیون در کشور از نوع نظام بهره‌برداری سنتی دهقانی است که در آن هر کشاورز برای خود، تراکتور، کمباین و سایر تجهیزات مورد نیاز را تهیه و مورد استفاده قرار می‌دهد، به طور کلی بهره‌وری این نظام خیلی پایین است و چالش‌های متعددی را در مدیریت عرضه و تقاضای ماشین‌ها و تجهیزات مکانیزاسیون در کشور ایجاد کرده است. الگوی دوم با وجود مزایای زیاد، به دلیل موانع قانونی و نامساعد بودن بسترهای اجتماعی، سهم کمی در کل بخش کشاورزی کشور دارد. الگوی سوم نیز با وجود اینکه امکان خوبی را برای توسعه کشاورزی مکانیزه فراهم می‌کند، اما سهم زیادی از بخش کشاورزی ندارد و به راحتی قابل توسعه نیست. لذا در ادامه به بررسی چالش‌های توسعه مکانیزاسیون کشاورزی با تمرکز بر الگوی غالب در کشور در حال حاضر یعنی مدل بهره‌برداری سنتی دهقانی پرداخته شده است.
«اندیشکده صنعت ماشین‌سازی» در سال 1398 در پژوهشکده مطالعات فناوری تاسیس گردیده است و نهادی پژوهشی و تصمیم‌ساز است که از طریق «مشارکت مستمر با صنعتگران و انجمن‌های تخصصی فعال در این صنعت» به دنبال «ارتقای جایگاه صنعت ماشین‌سازی در سیاست‌گذاری کلان و برنامه‌های توسعه صنعتی کشور» است. مأموریت اصلی این اندیشکده، سیاست‌پژوهی و ایجاد بستر همفکری با جلب مشارکت فعالان این حوزه با هدف پیگیری ایجاد زیرساخت‌های قانونی، نهادی و سیاست‌گذاری برای توسعه این صنعت راهبردی است.
«اتاق فکر و اقدام صنعت ماشین‌سازی» یا به اختصار «افکام» مجموعه رویدادهایی برای ارتباط پژوهشکده با اصناف، سازمان‌ها و فعالان صنعت ماشین سازی است که با هدف مشارکت مستمر با صنعتگران و انجمن‌های تخصصی برگزار می‌شود.
درخواست شما با موفقیت ارسال شد.
