- اصلاح نظام تعرفهای و مدیریت هوشمند واردات
یکی از محورهای اصلی این بحثها، «مدیریت هوشمند واردات» از طریق اصلاح جامع نظام تعرفهای بود. شرکتکنندگان بر ضرورت کاهش تعرفه قطعات نسبت به تعرفه ماشینآلات کامل تاکید کردند. این رویکرد که به «تعرفه معکوس» یا «تعرفه حمایتی» نیز معروف است، برای حمایت از تولید داخلی و تشویق مونتاژ و تولید ماشینآلات در کشور ضروری است.
همچنین، زیاد بودن ردیفهای “سایر” در طبقهبندی تعرفهها، شفافیت اطلاعات واردات را از بین برده و برنامهریزی دادهمحور را دچار اختلال میکند. برای رفع این چالش، گسترش کدهای تعرفه (HS Code) از ۸ رقم به ۱۰ رقم پیشنهاد شد. این اقدام امکان تعریف کدهای دقیقتر برای هر محصول، بهویژه در بخش قطعات صنعتی و زیرمجموعههای ماشینآلات را فراهم میکند. تاکید شد که تعرفه ردیفهای “سایر” باید بیشتر از ردیفهای مشخص باشد تا از بداظهاری در واردات و فرار تعرفهای جلوگیری شود.
- شفافیت و دسترسپذیری دادهها
اهمیت انتشار شفاف و دقیق آمار واردات و صادرات ماشینآلات و تجهیزات صنعتی برای توسعه این صنعت مورد تأکید قرار گرفت. این شفافیت به سیاستگذاران در شناسایی نقاط قوت و ضعف صنعت داخلی و تدوین سیاستهای هدفمند کمک میکند. اقدامات پیشنهادی شامل تعریف پروتکلهای استاندارد تبادل داده میان سازمانهای ذیربط، انتشار منظم و با جزئیات بالا، و تقویت زیرساختهای حقوقی و نظارتی برای الزام اشتراکگذاری دادهها و نظارت بر کیفیت آنها بود.
- تجمیع نیازهای آتی کشور و ارائه مشوقهای سرمایهگذاری
تجمیع نیازهای داخلی کشور به ماشینآلات و تجهیزات، به ویژه با توجه به محدودیت اندازه بازار داخلی برای بسیاری از ماشینآلات، به عنوان یک راهبرد کلیدی برای توسعه صنعت ماشینسازی مطرح شد. وزارت صمت میتواند از بند “و” ماده ۴ قانون “حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی” مصوب ۱۳۹۸/۰۲/۱۵، که دستگاههای اجرایی را مکلف به استفاده از تولید داخلی در پروژهها میکند، بهرهبرداری کند.
- حمایت از شکلگیری «قهرمانان ملی» در صنایع منتخب
رویکرد متمرکز حمایت از شکلگیری حداقل یک شرکت بزرگ خصوصی ماشینساز در هر یک از ۵ صنعت منتخب، با هدف ایجاد “قهرمانان ملی” برای رقابت در بازارهای جهانی مطرح شد. این سیاست با الهام از تجربیات موفق کشورهایی چون ژاپن و کره جنوبی، به دنبال دستیابی به صرفههای مقیاس، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و ایجاد شبکههای بازاریابی بینالمللی است.
سازوکار پیشنهادی شامل یک «مسابقه رشد و مقیاسپذیری» شفاف و مبتنی بر خروجی عملکرد شرکتها است:
- طراحی سازوکار رقابتی و چندمرحلهای: فرآیند فراخوان عمومی برای شناسایی شرکتهای واجد شرایط، غربالگری اولیه و ورود به یک “مسابقه رشد” با اهداف عملکردی قابل اندازهگیری (KPIs) در هر مرحله.
- تدوین و اعلام بسته حمایتی شفاف و مشروط: مشخص کردن انواع و میزان حمایتها (مانند تسهیلات مالی، مشوقهای مالیاتی، حمایت از R&D و کمک به صادرات) که مشروط به دستیابی شرکت به اهداف عملکردی تعریف شده در مرحله قبلی خواهد بود.
- ایجاد واحد تخصصی مدیریت برنامه در وزارت صمت: تأسیس یک واحد یا دبیرخانه تخصصی دائمی برای مدیریت اجرایی برنامه، ارزیابی عملکرد شرکتها و هماهنگی جهت اعطای حمایتها.
- تحریک تقاضا برای ماشینآلات تولید داخل
تحریک تقاضا برای ماشینآلات تولید داخل به عنوان ابزاری کلیدی برای حمایت از صنایع بومی و تقویت تولید ملی مطرح شد. این رویکرد به تولیدکنندگان فرصت میدهد تا به مقیاس تولید بهینه دست یابند، هزینهها را کاهش داده و در تحقیق و توسعه سرمایهگذاری کنند.
اقدامات پیشنهادی در این زمینه عبارتند از:
- تصویب و اجرای قوانین خرید ترجیحی قدرتمند: تدوین و اجرای چارچوبهای قانونی برای اولویتدهی قاطع به خرید ماشینآلات تولید داخل توسط دستگاههای دولتی، شرکتهای وابسته به دولت و پروژههای بزرگ بخش خصوصی.
- طراحی و ارائه مشوقهای مالی مستقیم به خریداران ماشینآلات داخلی: ارائه تسهیلات بانکی با نرخ سود ترجیحی، دورههای بازپرداخت طولانیتر، یا حتی اعطای کمکهای بلاعوض و تخفیفهای مالیاتی به صنایعی که از ماشینآلات داخلی استفاده میکنند.
