صنعت ماشین‌سازی، ستون فقرات تولید در هند است و صنعتی استراتژیک برای این کشور به شمار می‌آید. این صنعت، سهم مهمی از تولید ناخالص ملی امروز هند را از آنِ خود نموده و تأثیرات چندجانبه (از جمله افزایش اشتغال مستقیم و غیرمستقیم) بر رشد اقتصاد هند داشته است. با وجود اینکه زمان کوتاهی از عمر صنعت ماشین‌سازی و تولید کالاهای سرمایه‌ای هند می‌گذرد، اما دستاوردهایی نظیر کسب رتبه هفتم جهانی تولید ماشین‌آلات و تجهیزات و پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته از آینده درخشان این صنعت در هند، حاکی از این است که این کشور، توانسته با تمرکز و سیاست‌گذاری مناسب، مسیر رشد مناسب خود در این راهبرد را طراحی کند.

تاریخچه و نقاط عطف صنعت ماشین‌ابزار هند

یکی از مهمترین زیربخش‌های صنعت ماشین‌سازی هند، صنعت ماشین‌ابزار است. تاریخچه توسعه این صنعت در هند را می‌توان به پنج مرحله تقسیم کرد. در حقیقت سابقه توجه به ماشین‌ابزار در هند به اوایل جنگ جهانی دوم بر می‌گردد. در این زمان، با توجه به عدم دسترسی به ماشین‌آلات وارداتی، تعدادی از بنگاه‌های بریتانیایی تولید خود را در هند آغاز کردند (مرحله اول). پس از این مرحله، اقتصاد متمرکز هند شکل گرفت که نتیجه آن، تدوین و اجرای برنامه‌های پنج‌ساله توسعه بود. براساس این برنامه‌ها، دولت هند اقدام به سرمایه‌گذاری در صنعت ماشین‌ابزار کرد و در این زمان (سال 1953) صنایع ماشین‌ابزار هندوستان (Hindustan Machine Tools Limited ) تشکیل شد (مرحله دوم). دو مرحله ابتدایی توسعه ماشین‌ابزار هند با هدف تولید ماشین‌آلاتی برای مصارف عمومی و عمدتاً از طریق دریافت کمک فنی از طرف‌های خارجی (مانند Oerlikon، Louden، Ward، Herbert، Jone & Shipman و غیره) به پیش رفته است.

در دهه شصت میلادی، مرحله سوم توسعه این بخش از طریق رشد سریع در تولید و گسترش افقی (بهبود تدریجی) انواع ماشین‌ابزارها به وقوع پیوست. مرحله چهارم توسعه این صنعت، در اواسط دهه هشتاد میلادی و از طریق انعقاد قرارداد‌های لیسانس با شرکت‌های تولیدکننده ماشین‌ابزار ژاپنی (مانند Mori-Seiki، Mitsubishi، Hitachi-Seiki، NachiFuji-Koshi، Murata و غیره) ادامه یافت. اکنون صنعت ماشین‌ابزار هند در مرحله پنجم توسعه قرار دارد که این مرحله در اوایل دهه نود میلادی همزمان با آزادسازی اقتصاد در هند آغاز شده است (در سال 1992 همه محدودیت‌‌های فیزیکی مربوط به واردات ماشین‌ابزار در هند حذف شد. در واقع عوارض واردات ماشین‌ابزار به دلیل همراهی با سیاست‌های سازمان تجارت جهانی از 110 درصد به 20 درصد کاهش یافت). بدین ترتیب، صنعت ماشین‌سازی هند در دهه گذشته، از زمان آزادسازی و اصلاحات اقتصادی، راه درازی را پیموده است. هماکنون این صنعت که زمانی در وضعیت وابسته به فناوری قرار داشت، به محصولات موفق خود که حاصل تلاش‌های تحقیق و توسعه هستند، می‌بالد.

گزارش پیش رو، سومین گزارش از سلسله گزارش‌های مطالعات تطبیقی صنعت ماشین‌سازی در کشورهای منتخب است که در ذیل پروژه تدوین «سند راهبردی و برنامه اقدام صنعت ماشین‌سازی» تهیه گردیده است و رویکرد سیاست صنعتی کشور هند را با تمرکز بر صنعت ماشین‌سازی این کشور مورد بررسی قرار می‌دهد.